Zeewaterwarmte: nieuwe kansen voor duurzaamheid

ma 19 jan 2009 - Zeewaterwarmte: nieuwe kansen voor duurzaamheid

Op 12 januari 2009 werd de Zeewaterwarmtecentrale bij Duindorp in gebruik genomen. Bij deze gelegenheid heb ik de volgende speech gehouden:

“De opgave over te gaan naar een duurzame energievoorziening is groot en noodzakelijk.
De fossiele voorraad aan energie raakt op, wordt te duur en kent milieunadelen. Zo accepteert de stadbewoner straks niet meer dat de luchtkwaliteit in de stad slechter is dan elders.
Zo ging het meer dan 100 jaar geleden ook met de komst van het riool in de stad. En met electra als bron van verlichting in plaats van olie of gas. Of de stap van kolen via olie naar gasgestookte woningen. Stuk voor stuk vraagstukken rond Volksgezondheid.
De stadse inwoners accepteren niet meer eerder dood te gaan aan vuile lucht en te veel CO2. Een gezonde stadslucht met natuurlijke concentraties CO2. Een gezonde stadslucht zonder roetdeeltjes. Een gezonde stadslucht zonder opwarming van de aarde.
Dit is een belangrijk transitiemoment.

De toekomstige gebouwen zullen CO2 neutraal en roetvrij moeten worden. Daarvoor is duurzame energie nodig, energie die niet op kan raken: energie uit beweging van wind of water; energie uit zonnestraling, energie uit de bodem (geothermie en zeewaterwarmte) energie uit afvalstromen (rioolwater, vuilverwerking). We moeten de fossiele brandstof bij de fossielen in de grond laten.

Nederland heeft een extra grote opgave. We liggen achter. Dat is beschamend: bij zo’n belangrijke verandering in de wereld zouden we koploper moeten zijn. Helemaal omdat we zo dicht op elkaar wonen en het hier dus meer nodig is dan elders. In ons land is het aandeel duurzame energiegebruik nu nog maar 2,8%. Europees is dit gemiddeld nu al 8,5 %. Met koplopers als Zweden, Oostenrijk en Letland (ongeveer een derde deel duurzaam). Nederland bungelt dus onderaan. We doen dat niet goed. Dat is niet alleen dit kabinet te verwijten, ook voorgaande kabinetten hebben er weinig aan bijgedragen.

Van het duurzame energiegebruik in Nederland is ongeveer 1/3 wind, 1/3 waterkracht en 1/3 biomassa. De technieken zon en bodemenergie komen nog weinig voor.
Toch zijn het veelal technieken die misschien in Nederland nog niet grootschalig worden toegepast, maar in het buitenland al wel. Duitsland stimuleert zonnestroomproductie en kent al oude toepassingen van geothermie. Wij zijn hier aan het uitvinden wat de Duitsers al lang kunnen. Hoe kan dat? Voor teruggeleverde zonnestroom krijgt je in Duitland 20 jaar lang ruim € 0,43 , vergelijkbaar met kostprijs van stroom in Nederland. België heeft het Duits model overgenomen. En Frankrijk en Engeland hebben vergelijkbare stimulansen.

Wat doen we er op lokaal niveau aan? In Den Haag gebeurt veel:
• Veel kantoren met Warmte Koude Opslag . In Den Haag al tientallen, waaronder het SDK Leidschenveen –Ypenburg en het stadhuis en straks het nieuwe stadskantoor aan de Leyweg.
• In de woningbouw komt de Warmte Koude Opslag techniek ook bij enkele voorbeeldprojecten van de grond. Bijvoorbeeld Vlamloos Spoorwijk (750 woningen) en de Pisuissestraat (64 woningen) hier in Den Haag. Door Vestia gerealiseerd. En nu ook in Duindorp.
• Dit jaar boort Den Haag geothermische warmte aan, samen met alle corporaties, Eneco en Eon. 4000 woningen in Zuidwest zullen straks zijn aangesloten.
• Erasmuszone: meest duurzame wijk van Nederland.
Dit zijn echter incidenten.

Ik roep het kabinet op om met maatregelen te komen om duurzame energie te stimuleren. Het vorige kabinet heeft de windmolen-regeling afgeschafd, waardoor bijna geen molen meer van de grond komt. Zonder maatregelen komt het niet goed. Nu worden hooguit vernieuwende projecten incidenteel gesubsidieerd. Het blijven incidenten! Maar afname en prijsgaranties zijn veel betere methoden. De Duitse regeling zou fantastisch zijn.
De situatie is nu te veel gericht op incidenten en is te ingewikkeld. Neem het voorbeeld van de zonnepanelen voor particulieren: eindeloze bureaucratie, veel onzekerheid en weinig middelen. Onzekerheid ook over net ingevoerde capaciteitestarief: wordt duurzame warmte nu duurder???
We moeten nu het vraagstuk ‘duurzaamheid’ opschalen naar het totaal van de nieuwbouw en de renovatie. Afname garantie voor de geproduceerde duurzame energie, gecombineerd met een prijsgarantie is noodzakelijk om deze energietransitie tot een succes te maken.

Duurzame energietechnieken bieden kansen voor economische groei en innovatie. Maar dan moeten we niet te lang aarzelen. Het wordt een nieuwe markt. Het wordt een nieuwe wereld. Ik sta hierin niet alleen: van Wubbo Ockels via Arnold Heertje naar Obama/Al Gore terug bij Willem Vermeend. Kabinet: pak die kans!

Duurzame gebouwen bieden ook kansen om de schakels in de bouwkolom te verduurzamen. Een slecht ontworpen en geïnstalleerde en onderhouden balansventilatie die niet is uitgelegd aan bewoners vraagt om problemen. Duurzame energie in een duurzaam gebouw vergt nieuwe duurzame samenwerking tussen opdrachtgever, architect, aannemer, installateur, beheerder en eigenaar/bewoner.

De opgave: bestaande bouw. Hoe kunnen we zonder te veel kosten de stap maken naar duurzaam stoken? Den Haag heeft 250.000 woningen; jaarlijks worden ca. 2500 nieuwe woningen per jaar gebouwd. Dat is slechts 1% van het totaal. De grote winst moet worden behaald in de bestaande bouw.

Vandaag is een markant moment voor Duindorp en omgeving.
Om een 5–tal reden.

• 1. Vandaag maakt Duindorp een sprong van een stadsvernieuwingswijk naar een wijk die op de toekomst is voorbereid. We staan bij een innovatie op het gebied van duurzame verwarming en koeling van woningen met zeewater.

• 2. Een zeewater warmtecentrale. Alleen al het woord spreekt tot de verbeelding. Kan je warmte uit de zee halen? Ja, dat kan. Dat wordt hier bewezen. Duindorp krijgt een nieuwe band met de zee. En ook nog met een techniek die zeer vertrouwd is; de warmtepomp. Eigenlijk is het de techniek van een koelkast. En die staat al tientallen jaren in ieder huishouden. In plaats van een pak melk koelen we hier het zeewater ietsje af en leiden de gewonnen warmte naar 750 woningen.

• 3. Ook is het moment markant omdat er veel betrokkenen in een heel vroeg stadium bij zijn betrokken. Het begon in 2000 in een duurzaamheids workshop met bewonersvertegenwoordigers en enkele deskundigen van Vestia, Eneco en de gemeente.

• 4. Het is ook een markant moment omdat de zeewaterwarmtecentrale opvalt in het land en in het buitenland. Er is belangstelling vanuit landen aan zee, zelfs uit Korea. Dat is goed voor DH als Wéreldstad aan Zee en voor NL. En adviseurs als Deerns winnen innovatieprijzen.

• 5. De zeewatercentrale levert duurzame energie. De CO2 uitstoot is 50% minder dan woningen op aardgas. Gebruik je voor de warmtepomp groene stroom dan kan dit 100% worden. Daar kan je nationaal en internationaal mee voor de dag komen.

Ik sluit af
Duurzaam Duindorp is klaar voor de toekomst. Dit voorbeeld bewijst dat het kan, ondanks kinderziektes. Den Haag trekt er samen met Vestia en andere partners hard aan. Maar we moeten in Nederland van ‘voorbeeldprojecten’ naar ‘in principe overal’. In nieuwbouw en in bestaande bouw. Het gaat om een structurele verandering in het denken over energie.
Voor de energietransitie zijn de juiste prikkels vanuit het Rijk noodzakelijk. Ook daarvoor zijn voorbeelden te bedenken, zoals bijvoorbeeld in Duitsland. Want duurzame energie moet mainstream worden.

Dank voor uw aandacht en ik nodig U nu uit mee naar buiten te gaan. Daar gaan we de centrale in gebruik nemen. Komt dat zien!”



Marnix Norder